Domino [nostro] Flavio Theodosio Aug(usto) [XIV] et Anicio Achillio
Glabrione Fausto
v. c. consulibus Anicius Achillius Glabrio Faustus v. c. et inl(ustris),
tertio expraefecto urbi,
praefectus praetorio et consul ordinarius in domo sua, quae est ad Palmam;
Fl(avius)
Paulus v. c. et inl. urbis praefectus; Iunius Pomponius Publianus vir
spectabilis vicarius
urbis aeternae; proceres amplissimusque ordo senatus dum convenisset
habuissentque
inter se aliquamdiu tractatum, ibi ingressis ex praecepto Anastasio et Martino
constitu-
tionariis Anicius Achillius Glabrio Faustus v. c. et inl., tertio expraefecto
urbi, praefectus
praetorio et consul ordinarius dixit:
Aeternorum principum felicitas eo usque procedit augmento, ut ornamentis pacis
instruat, quos bellorum sorte defendit. Proximo superiore anno cum felicissimam sacrorum
omnium coniunctionem pro devotione comitarer, peractis feliciter nuptiis hanc quoque
orbi suo sacratissmus princeps dominus noster Theodosius adicere voluit dignitatem, ut
in unum collectis legum praeceptionibus sequenda per orbem sedecim librorum com-
pendio , quos sacratissimo suo nomine voluit consecrari, constitui iuberet. Quam rem
aeternus princeps dominus noster Valentinianus devotione socii, affectu filii conprobavit.
Adclamatum est:     Nove diserte, vere diserte.
Anicius Achillius Glabrio Faustus v. .c. et inl., tertio expraefeto urbi,
p(raefectus)
p(raetori)o et consul ordinarius dixit:
Vocatis igitur me et inl(ustri) viro illius temporis Orientis praefecto singulos codices
sua nobis manu divina tradi iussit per orbem sui cum reverentia dirigendos, ita ut inter
prima vestrae sublimitatis notioni provisionem suam sacratissimus princeps iuberet of-
ferri. In manu est acceptus codex utriusque principis praeceptione directus. Constitu-
tionarii praesentes sunt: si placet amplitudini vestrae, has ipsas leges, quibus hoc idem
fieri iusserunt, amplitudo vestra relegi sibi iubeat, ut consultissimis aeternorum princi-
pum praeceptis consentanea devotione pareamus.
Acclamatum est:     Aequum est, placet, placet.
Anicius Achillius Glabrio Faustus v. c. et inl., tertio expraefecto urbi,
praefectus
p(raetori)o et consul ordinarius legit ex codice Theodosiano, libro primo, sub
titulo 'de
constitutionibus principum et edictis':
IMPP. THEODOSIUS ET VALENTINIANUS AA. AD SENATUM. Ad similitudinem Gre-
goriani atque Hermogeniani codicis cunctas colligi constitutiones decernimus, quas Con-
stantinus inclitus et post eum divi principes nosque tulimus, edictorum viribus aut
sacra generalitate subnixas. Et primum tituli, quae negotiorum sunt certa vocabula,
separandi ita sunt, ut, si capitulis diversis expressis ad plures titulos constitutio una
pertineat, quod ubique aptum est, collocetur; dein, quod in utramque dici partem faciet
varietas, lectionum probetur ordine non solum reputatis consulibus et tempore quaesito
imperii, sed ipsius etiam compositione operis validiora esse, quae sunt posteriora, mon-
strante; post haec, ut constitutionum ipsa etiam verba, quae ad rem pertinent, reserven-
tur, praetermissis illis, quae sanciendae rei non ex ipsa necessitate adiuncta sunt. Sed
cum simplicius iustiusque sit praetermissis eis, quas posteriores infirmant, explicari solas,
quas valere conveniet, hunc quidem codicem et priores diligentioribus compositos cogno-
scamus, quorumscholasticae intentioni tribuitur nosse etiam illa, quae mandata silentio
in desuetudinemabierunt, pro sui tantum temporis negotiis valitura. Ex his autem
tribus codicibus, et persingulos titulos cohaerentibus prudentium tractatibus et responsis,
eorundem opera, quitertium ordinabunt, noster erit alius, qui nullum errorem, nullas
patietur ambages, quinostro nomine nuncupatus sequenda omnibus vitandaque mon-
strabit. Ad tanticonsummationem operis et contexendos codices -- quorum primus omni
generalium constitutionum diversitate collecta nullaque extra se, quam iam proferri liceat,
praetermissa inanem verborum copiam recusabit, alter omni iuris diversitate exclusa
magisterium vitae suscipiet -- deligendi viri sunt singularis fidei, limatioris ingenii; qui,
cum primum codicemnostrae scientiae et publicae auctoritati obtulerint, adgredientur
alium, donec dignuseditione fuerit, pertractandum. Electos vestra amplitudo cognoscat:
Antiochum virum inl(ustrem), exquaestore et praefectum elegimus; Antiochum virum in(lustrem)
quaestorem sacri palatii; Theodorum virum spectabilem comitem et magistrum memoriae;
Eudicium et Eusebium viros spectabiles magistros scriniorum; Iohannem vir(um) spectabi-
lem excomite nostri sacrarii; Comazontem atque Eubulum viros spectabiles ex magistris
scriniorum, et Apellem virum disertissimum scholasticum. Hos a nostra perennitate
electos eruditissimum quemque adhibituros esse confidimus, ut communi studio vitae ra-
tione deprehensa iura excludantur fallacia. In futurum autem, si quid promulgari placu-
erit, ita in coniunctissimi parte alia valebit imperii, ut non fide dubia nec privata ad-
sertione nitatur, sed ex qua parte fuerit constitutum, cum sacris transmittatur adfatibus
in alterius quoque recipiendum scriniis et cum edictorum sollemnitate vulgandum. Mis-
sum enim suscipi et indubitanter optinere conveniet, emendandi vel revocandi potestate
nostrae clementiae reservata. Declarari autem invicem oportebit nec admittenda aliter,
et cetera. DAT. VII KAL. APRIL. CONSTANTINOPOLI FLORENTIO ET DIONYSIO CONSS.
Adclamatum est:     Augusti Augustorum, maximi Augustorum.
 
 
Dictum VIII.
                Deus vos nobis dedit, deus
vos
nobis servet.  
  Dictum XXVII.
                Romani imperatores et pii
felices, multis annis
imperetis.     Dictum
XXII.
                Bono generis humani, bono
senatus, boni rei publicae,
bono omnium.    
Dictum
XXIIII.
                Spes in vobis, salus in
nobis.
    Dictum
XXVI.
                Ut vivere delectet Augustos
nostros semper.  
  Dictum XXII.
                Orbe placato praesentes
triumphetis.    
Dictum XXIIII.
                Haec sunt vota senatus,
haec
sunt vota populi Romani.
    Dictum
X.
                Liberis cariores,
parentibus
cariores.    
Dictum XVI.
                Extinctores delatorum,
extinctores calumniarum.  
  Dictum XXVIII.
                Per vos honores, per vos
patrimonia, per vos omnia.
    Dictum
XXVIII.
                Per vos arma, per vos iura.
    Dictum XX.
                Dispositioni vestrae
gratias
agimus.    
Dictum XXIII.
                Constitutionum ambiguum
removistis.     Dictum
XXIII.
                Pii imperatores sic
consulunt.
    Dictum
XXVI.
                Causis consulitis, quieti
consulitis.    
Dictum XXV.
                Plures codices fiant
habendi
officiis.    
Dictum X.
                In scriniis publicis sub
signaculis habeantur.  
  Dictum XX.
                Ne interpolentur
constituta,
plures codices fiant.
    Dictum XXV.
                Ne constituta
interpolentur,
omnes codices litteris
conscribantur.    
Dictum
XVIII.
                Huic codici, qui faciendus
a
constitutionariis, notae
iuris non adscribantur.
   
Dictum XII.
                Codices in scriniis habendi
sumptu publico fiant,
rogamus.     Dictum
XVI.
                Fauste, aveas.    
Dictum XVII.
                Bis consulem te.  
 
Dictum XV.
                Omnia explicas, neminem
laedis.     Dictum
XV.
                Codices conscripti ad
provincias dirigantur.  
  [Dictum] XI.
                Tantorum beneficiorum
dignus
perlator.    
Dictum X.
                Paule, aveas.    
Dictum XII.
                Consulem te.    
Dictum XI.
                Ut in scriniis publicis
habeantur, rogamus.  
  Dictum XV.
                Ad curam pertineat
praefecturae.     Dictum
XII.
                Singuli praefecti signacula
sua adhibeant.    
Dictum XV.
                In officiis suis singulos
codices habeant.    
Dictum XII.
                Ut ad preces nullae leges
promulgentur, rogamus.  
  Dictum XXI.
                Aeti, aveas.    
Dictum XV.
                Ter consulem te.  
 
Dictum XIII.
                Excubiis tuis salvi et
securi
sumus.    
Dictum XII.
                Excubiis tuis, laboribus
tuis.
    Dictum
XV.
                Fauste, aveas.    
Dictum XIII.
                Bis consulem te.  
 
Dictum X.
                Desideria senatus ut
suggeras,
rogamus.    
Dictum XX.
                Conservator legum,
conservator
decretorum.    
Dictum XVI.
                His subreptionibus
possessorum
ius omne confunditur.
    Dictum
XVII.
Anicius Achillius Glabrio Faustus v. c. et inl., tertio expraefecto urbi,
praefectus
p(raetori)o et consul ord(inarius) d(ixit):     Quae lecta sunt sui
cum
veneratione,
gestis
adhaerebunt et addentur. Hanc quoque partem inter beneficia aeternorum
principum
numero, quod per me magnitudini vestrae ea, quae pro legibus suis statuere
dignati sunt,
intimarunt.
Adclamatum est:     Fauste, aveas.     Dictum
XVI.
                Bis te consulem.  
 
Dictum X.
                Consuli oraculi.  
 
Dictum XIII.
Anicius Achillius Glabrio Faustus v. c. et inl., tertio expraefecto urbi,
praefectus
p(raetori)o et consul ord(inarius) d(ixit):     Erit nunc meae
diligentiae
secundum
dominorum
praecepta et desideria culminis vestri, ut hic codex fide spectabilis viri
Veroniciani, quem
amplitudinis vestrae mecum consensus elegit, nec non et fide Anastasii et
Martini
constitutionariorum, quos iam dudum huic officio inservire praeter culpam
probamus, per
tria corpora transcribatur, ut hoc quem detuli in officio praetoriani apicis
remanente
paris fidei viri magnifici praefecti urbi scrinia alterum teneant, tertium
vero constitu-
tionarii sua fide et periculo apud se edendum populis retinere iubeantur, ita
ut nisi a
constitutionariis ex hoc corpore eorundem manu conscripta exemplaria non
edantur. Si
quidem erit meae diligentiae etiam illam tractare partem, ut conscriptus per
hos alius
codex ad Africam provinciam pari devotione dirigatur, ut illic quoque paris
fidei forma
servetur.
Adclamatum est:     Fauste, aveas.     Dictum
XVI.
                Bis consulem te.  
 
Dictum XV.
                Omnium virtutum viro.  
  Dictum X.
Et alia manu:
Fl(avius) Laurentius exceptor amplissimi senatus edidi sub d(ie) VIII k.
Ian.
DOMINI [NOSTRI] IMP. CAESARES FLAVIO ANASTASIO ET HILARIO
MARTINO. Quantum
consulente viro inl(ustri) Fausto praefecto praetorio numinibus nostris
subdita senatus
amplissimi gesta testantur, vidimus id, quod invictissimus princeps inter
clementiae
nostrae in custodiendi Theodosiani codicis observatione praecepit, a senatu
diligentia
maiore munitum, ut hi ad edenda exemplaria haberent tantum licentiam
contributam,
quos manebat periculum, si quid edita falsitatis habuissent. Et ideo vir inl.
p(raefectus)
u(rbi), parens amicusque noster, ad cuius diligentiam pertinet observare
diligentius, quod
pro omnium cautela decrevit senatus, sciet vobis licentiam in edendis
examplaribus con-
tributam, confectionem quoque memorati corporis vestro tantum periculo
procurandam,
nec habeant vel de editione vel de confectione commercium, cum ad vos certum
sit
redundare de falsitate discrimen, interminatione multae precibus comprehensae
et sacri-
legii poena constringi tam cognitionale officium quam eos, qui nostris minime
paruerunt
constitutis, omni obreptione cessante. DAT. X. K. IAN. ROMAE MAXIMO II ET
PATERIO VV. CC. CONSS.